İki ABD’li yetkiliye göre İran ordusu geçen ay Basra Körfezi’ndeki gemilere deniz mayınları yükledi ve bu hareket Washington’da İsrail’in İran’daki mevzileri vurmasının ardından Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı abluka altına almaya hazırlandığı yönündeki endişeleri arttırdı.
Hassas istihbarat konularını tartışmak için isimlerinin açıklanmasını istemeyen yetkililer, ABD istihbaratı tarafından tespit edilen ve daha önce bildirilmeyen hazırlıkların, İsrail’in 13 Haziran’da İran’a yönelik ilk füze saldırısını başlatmasından bir süre sonra gerçekleştiğini söyledi.
Boğazda konuşlandırılmamış olan mayınların yüklenmesi, Tahran’ın dünyanın en işlek nakliye yollarından birini kapatma konusunda ciddi olabileceğini düşündürmektedir ki bu zaten sarmal haldeki bir çatışmayı tırmandıracak ve küresel ticareti ciddi şekilde sekteye uğratacak bir harekettir.
Küresel petrol ve gaz sevkiyatının yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçmektedir ve bir tıkanıklık muhtemelen dünya enerji fiyatlarını yükseltecektir.
Küresel gösterge petrol fiyatları, ABD’nin İran’ın nükleer tesislerini vurmasından bu yana, kısmen çatışmanın petrol ticaretinde önemli aksamalara yol açmamasının verdiği rahatlamayla %10’dan fazla düştü.
22 Haziran’da, ABD’nin Tahran’ın nükleer programını sekteye uğratmak amacıyla İran’ın üç önemli nükleer tesisini bombalamasından kısa bir süre sonra, İran parlamentosunun boğazı kapatmaya yönelik bir önlemi desteklediği bildirildi.
İran’ın Press TV kanalı, bu kararın bağlayıcı olmadığını ve kapatma konusunda nihai kararın İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi’ne ait olduğunu söyledi. İran yıllar boyunca boğazı kapatmakla tehdit etmiş ancak bu tehdidini hiçbir zaman yerine getirmemişti.
Reuters, İsrail-İran hava savaşı sırasında Tahran’ın mayınları tam olarak ne zaman yüklediğini belirleyemedi; bu mayınlar yerleştirilseydi gemilerin bu önemli geçiş yolundan geçmesi fiilen engellenmiş olacaktı. Mayınların o zamandan beri boşaltılıp boşaltılmadığı da belli değil.
Kaynaklar ABD’nin mayınların İran gemilerine yerleştirildiğini nasıl tespit ettiğini açıklamadı ancak bu tür istihbarat genellikle uydu görüntüleri, gizli insan kaynakları ya da her iki yöntemin bir kombinasyonu yoluyla toplanır.
İran’ın hazırlıkları hakkında yorum yapması istenen bir Beyaz Saray yetkilisi şunları söyledi: “Başkan’ın Gece Yarısı Çekiç Operasyonu’nu zekice yürütmesi, Husilere karşı başarılı kampanyası ve maksimum baskı kampanyası sayesinde Hürmüz Boğazı açık kaldı, seyrüsefer özgürlüğü yeniden sağlandı ve İran önemli ölçüde zayıflatıldı.”
Pentagon yorum talebine hemen yanıt vermedi. Birleşmiş Milletler’deki İran misyonu da yorum taleplerine yanıt vermedi.
İki yetkili, ABD hükümetinin mayınların yüklenmesinin bir hile olduğu ihtimalini göz ardı etmediğini söyledi. Yetkililer, İranlıların mayınları Washington’u Tahran’ın boğazı kapatma konusunda ciddi olduğuna ikna etmek için, ancak bunu yapma niyetinde olmadan hazırlamış olabileceklerini söyledi.
İran ordusu, İran liderlerinin emir vermesi durumunda gerekli hazırlıkları yapıyor da olabilir.
Hürmüz Boğazı Umman ve İran arasında yer almakta ve Basra Körfezi’ni güneydeki Umman Körfezi ve ötesindeki Umman Denizi’ne bağlamaktadır.
En dar noktasında 21 mil (34 km) genişliğindedir ve her iki yönde de sadece 2 mil genişliğinde nakliye şeridi vardır.
OPEC üyeleri Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Irak, ham petrollerinin çoğunu boğaz üzerinden, çoğunlukla Asya’ya ihraç etmektedir. Dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatçıları arasında yer alan Katar, LNG’sinin neredeyse tamamını boğazdan gönderiyor.
İran da ham petrolünün büyük bir kısmını boğazdan ihraç ediyor ve bu da teoride Tahran’ın boğazı kapatma isteğini sınırlıyor. Ancak Tahran yine de gerekli gördüğü takdirde bunu yapabileceğinden emin olmak için önemli kaynaklar ayırdı.
ABD Savunma İstihbarat Teşkilatı’nın tahminlerine göre 2019 yılı itibariyle İran’ın elinde, küçük ve yüksek hızlı tekneler yardımıyla hızla yerleştirilebilecek 5.000’den fazla deniz mayını bulunuyordu.
İran’ın aldığı önlemler
Bahreyn’de bulunan ABD Beşinci Filosu bölgedeki ticareti korumakla görevlidir. ABD Donanması Bahreyn’de genellikle dört adet mayın karşı tedbir gemisi ya da MCM gemisi bulundurmaktaydı, ancak bu gemilerin yerini mayın karşıtı yeteneklere de sahip olan ve kıyı muharebe gemisi ya da LCS olarak adlandırılan başka bir gemi türü alıyor.
ABD’nin İran’ı vurmasından önceki günlerde Beşinci Filo karargâhına yönelik olası bir misilleme saldırısı beklentisiyle tüm mayın önleme gemileri geçici olarak Bahreyn’den çıkarılmıştı.
Nihayetinde İran’ın ani misillemesi yakınlardaki Katar’da bulunan bir ABD askeri üssüne füze saldırısı düzenlemekle sınırlı kaldı.
Ancak ABD’li yetkililer İran’ın başka misilleme önlemleri alabileceğini göz ardı etmedi.