BM’nin nükleer gözlemci kuruluşunun başkanı, İran’ın “birkaç ay içinde” olası bir bomba için yeniden uranyum zenginleştirmeye başlayabilecek kapasiteye sahip olduğunu söyledi.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Başkanı Rafael Grossi, ABD’nin geçtiğimiz hafta sonu İran’ın üç tesisine düzenlediği saldırıların ciddi hasara yol açtığını ancak bunun “tamamen” olmadığını söyleyerek Donald Trump’ın İran’ın nükleer tesislerinin “tamamen yok edildiği” iddiasıyla çelişti.
Grossi Cumartesi günü yaptığı açıklamada “Açıkçası, her şeyin yok olduğunu ve orada hiçbir şey olmadığını iddia edemeyiz” dedi. İsrail, İran’ın nükleer silah yapmaya yakın olduğunu iddia ederek 13 Haziran’da İran’daki nükleer ve askeri tesislere saldırmıştı ABD daha sonra İran’ın üç nükleer tesisine bomba atarak saldırılara katıldı: Fordo, Natanz ve İsfahan.
O zamandan beri hasarın gerçek boyutu belirsizliğini koruyor.
Grossi Cumartesi günü BBC’nin ABD’deki medya ortağı CBS News’e verdiği demeçte Tahran’ın “birkaç ay içinde… birkaç santrifüj kademesini çalıştırıp zenginleştirilmiş uranyum üretebileceğini” söyledi. İran’ın hala “endüstriyel ve teknolojik kapasiteye sahip olduğunu… dolayısıyla isterlerse bunu yeniden yapmaya başlayabileceklerini” de sözlerine ekledi.
UAEK, İran’ın nükleer yeteneklerinin hala devam edebileceğini öne süren ilk kurum değil – bu hafta başında Pentagon’dan sızan bir ön değerlendirme, ABD saldırılarının programı muhtemelen sadece birkaç ay geriye götürdüğünü ortaya koydu. Bununla birlikte, gelecekteki istihbarat raporlarının tesislere farklı düzeyde zarar verildiğini gösteren daha fazla bilgi içermesi mümkündür.
Trump, İran’ın nükleer tesislerinin “tamamen yok edildiğini” açıklayarak öfkeli bir şekilde karşılık verdi ve medyayı “tarihteki en başarılı askeri saldırılardan birini küçük düşürmeye çalışmakla” suçladı.
İran ve İsrail şimdilik ateşkes konusunda anlaştı.
Ancak Trump, istihbaratın İran’ın uranyumu ilgili düzeylerde zenginleştirebileceğini tespit etmesi halinde İran’ı yeniden bombalamayı “kesinlikle” düşüneceğini söyledi.
İran ise ne kadar zarar verildiği konusunda çelişkili mesajlar verdi.
İran’ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney Perşembe günü yaptığı bir konuşmada saldırıların kayda değer bir sonuç vermediğini söyledi. Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ise “aşırı ve ciddi” hasar verildiğini söyledi. İran’ın UAEK ile zaten gergin olan ilişkisi Çarşamba günü parlamentonun UAEK’yı İsrail ve ABD’nin yanında yer almakla suçlayarak atom gözlemcisiyle işbirliğini askıya almasıyla daha da zora girdi.
Cuma günü Araghchi X kanalına yaptığı açıklamada “Grossi’nin güvenlik önlemleri bahanesiyle bombalanan yerleri ziyaret etme ısrarı anlamsız ve hatta muhtemelen kötü niyetli” dedi. İsrail ve ABD, UAEA’nın geçtiğimiz ay Tahran’ın nükleer silahların yayılmasını önleme yükümlülüklerini 20 yıl sonra ilk kez ihlal ettiğini tespit etmesinin ardından İran’a saldırdı.
İran nükleer programının barışçıl ve sadece sivil kullanım amaçlı olduğunda ısrar ediyor. Grossi, İran’ın kendi kuruluşuyla çalışmayı reddetmesine rağmen Tahran’la hala müzakere edebileceğini umduğunu söyledi. Grossi, “İran’la oturup bu konuyu ele almalıyım, çünkü günün sonunda, askeri saldırılardan sonra tüm bu olayların uzun süreli bir çözümü olmalı ve bu da diplomatik bir çözümden başka bir şey olamaz” dedi.
2015 yılında dünya güçleriyle varılan nükleer anlaşma uyarınca İran’ın uranyumu %3,67 saflık seviyesinin (ticari nükleer santrallerde yakıt olarak kullanılmak üzere gerekli seviye) üzerinde zenginleştirmesine ve Fordo tesisinde 15 yıl boyunca herhangi bir zenginleştirme yapmasına izin verilmemişti. Ancak Trump, 2018’deki ilk döneminde anlaşmanın bombaya giden yolu durdurmak için çok az şey yaptığını söyleyerek anlaşmadan vazgeçti ve ABD yaptırımlarını yeniden yürürlüğe koydu.
İran, özellikle zenginleştirme ile ilgili kısıtlamaları giderek daha fazla ihlal ederek misilleme yaptı. IAEA’ya göre 2021’de Fordo’da zenginleştirmeye yeniden başladı ve potansiyel olarak dokuz nükleer bomba yapmaya yetecek kadar %60 zenginleştirilmiş uranyum biriktirdi.